U Rwanda mu bihugu 7 by’intangarugero mu kuvura “Hepatite C”
U Rwanda rwaje ku rutonde rw’ibihugu 7 byabaye intangarugero mu gushyiraho ingamba zo gusuzuma, kuvura no kwita ku barwayi b’indwara y’Umwijima wo mu bwoko bwa C (Hepatie C) nk’imwe mu nzira zo kuyihashya burundu.
Ishami ry’Umuryango w’Abibumye ryita ku Buzima (OMS) ritangaza ko iyo ndwara yibasiye abasaga miriyoni 71 ku Isi bangana na 1% by’abaturage bose.
Mu bihugu bimwe na rimwe usanga imibare y’abayirwaye iri hejuru kurusha ahandi, u Rwanda rukaba mu bihugu birindwi byatangajwe n’Ikinyamakuru BMJ Global Health ko bikomeje gusatira insinzi yo guhashya burundu icyo cyorezo.
Ibindi bihugu biri kuri urwo rutonde ni Cambodia, u Buhinde, Indoesia, Myanmar, Nigeria na Vietnam.

Imibare itangwa na RBC igaragaza ko 4% by’Abanyarwanda barwaye Hepatice C, bikaba akarusho ku barengeje imyaka 60 y’amavuko kuko muri bo abayirwaye bagera kuri 25%.
Biteganyijwe ko mu gihe Abanyarwanda bose bazasuzumwa abasanganywe virusi ya Hepatite C bakavurwa, ikigero k’iyo ndwara kizava kuri 4% kikagera munsi ya 1%.
Gahunda yo guhangana n’agakoko gatera Hepatite C (HCV) yatangiye mu mwaka wa 2014 hatangizwa ubukangurambaga bwo kwipimisha iyo ndwara itarakundaga kuvugwa cyane ariko ubwandu bwayo buhari.
Gahunda yo gusuzuma yahereye ku byiciro by’abantu bari bibasiwe kurusha abandi, by’umwihariko itsinda ry’abafite Virsi itera SIDA (HIV).
Mu myaka igera kuri itandatu ishize, gahunda yo gupima yarakuze cyane ndetse yegerezwa abaturage ku buryo ubu basuzumirwa mu mavuriro atandukanye mu Gihugu.
Minisiteri y’Ubuzima itangaza ko nyuma y’ubuvugizi bwakozwe na Perezida wa Repubulika Paul Kagame, igiciro k’imiti ya Hepatite cyavuye ku madorari y’Amerika 86,000 (akabakaba miriyoni 80 z’amafaranga y’u Rwanda) kikagera ku madorari 90 (amafaranga y’u Rwanda 81,000).
By’umwihariko, mu mwaka wa 2018 Guverinoma y’u Rwanda yiyemeje kurandura burundu indwara ya Hepatite C bitarenze mu mwaka wa 2023 mu bukangurambaga bwiswe “Rwanda Cares”, nyuma y’igihe gito iyo ntego ishyirwa mu gihe kitarenze umwaka wa 2021.
Hamaze gusuzuma umubare munini w’Abanyarwanda by’umwihariko abarengeje imyaka 50 n’andi matsinda yibasirwa cyane n’iyo ndwara.
Hepatite C igira ingaruka zikomeye cyane zirimo no kuba ikunze guteza kanseri y’umwijima, iyo benshi bazi nk’Urushimwa, ituma umuntu abyimba inda kugeza ashizemo umwuka.
Impuguke mu by’ubuzima zivuga ko ibimenyetso byayo bidakunze kugaragara ndetse bishobora no kumara imyaka iri hagati ya 15 na 20 nta kimenyetso kirigaragaza. Bituma abantu batabiha agaciro kandi ntibumve ububi bwayo, ariko iyo byageze ku rwego rwo kwigaragaza izana ubukana bubi cyane.
Icyorezo cya COVID-19 cyageze mu Rwanda muri Werurwe gahunda yo gusuzuma Abanyarwanda barenga miriyoni enye igeze kure, abakabakaba miriyoni ebyiri n’igice bakaba bari bamaze gusuzumwa.
Mu rugamba rwo kuyihashya burundu u Rwanda rukorana n’abafatanyabikorwa batandukanye, by’umwihariko binyuze mu kubahiriza amabwiriza y’Ishami ry’Umuryango w’Abibumye ryita ku Buzima (OMS).
Hibandwa ahanini ku bukangurambaga bugamije gutanga amakuru ahagije afasha rubanda kwisuzumisha, gutanga serivisi zo gusuzuma no kuvura zitanga umusaruro, kutagira n’umwe uhezwa inyuma kuri izo serivisi, gushoramo imbaraga n’ubushobozi bifatika, no guhanga udushya tugamije guhashya burundu iyo ndwara.
Imvaho Nshya
